Filozoflar Masasında Cumhuriyet / Sedat “Sokak” Yazıları…

Yayınlama: 29.10.2026
97
A+
A-

yasasin cumhuriyetFilozoflar Masasında Cumhuriyet

29 Ekim gecesiydi.

Zamanın olmadığı, tarihin sustuğu, kralların, imparatorların ve diktatörlerin kapıdan içeri alınmadığı tuhaf bir salonda sekiz adam yuvarlak bir masanın etrafında toplanmıştı.

Sokrates, Platon, Aristoteles, Montesquieu, Rousseau, Kant, Nietzsche ve Karl Marx. Masada ne bir bayrak vardı ne de bir devlet arması. Sadece üzerinde tek kelime yazan bir kağıt duruyordu: Cumhuriyet

Sokrates kağıdı eline aldı.
“Önce şu kelimenin ne anlama geldiğini öğrenelim. Cumhuriyet nedir?”
Platon, her zamanki kendinden emin tavrıyla cevap verdi.
“Halkın kendi kendisini yönetmesi deniliyor. Fakat ben halkın her zaman doğru karar verebileceğine inanmıyorum. Bir geminin kaptanını yolcuların oyuyla mı seçersiniz, yoksa denizcilikten anlayan birini mi görevlendirirsiniz?”
Aristoteles itiraz etti.
“Sevgili Platon, devlet bir gemi değildir. Yurttaşlar da yolcu değil, siyasal topluluğun ortaklarıdır. Asıl mesele, yönetimin bir kişinin, bir sınıfın ya da çoğunluğun çıkarına mı, yoksa herkesin ortak yararına mı çalıştığıdır.”
Rousseau dayanamadı.
“Egemenlik halka aittir! Halkın iradesinin üzerinde hiçbir irade olamaz.”
Marx sandalyesini geriye itti.
“Hangi halkın iradesi Rousseau? Sabah fabrikaya girip akşam evine ekmek götürmekte zorlanan işçinin mi, yoksa fabrikanın sahibi olan patronun mu? İkisi de sandıkta birer oy kullanıyor diye eşit mi oluyorlar?”
Rousseau kaşlarını çattı.
“Ben siyasal eşitlikten söz ediyorum.”
Marx cevap verdi.
“Ben de tam olarak onun eksikliğinden! Ekonomik eşitsizliğin hüküm sürdüğü bir toplumda siyasal eşitliğin sınırlarını görmezden gelemezsiniz. Aç bir insanla servet sahibi bir insanın özgürlükleri kağıt üzerinde aynı olabilir. Ama hayatları aynı değildir.”
Montesquieu söze karıştı.
“Peki Marx, ekonomik eşitsizliği ortadan kaldırmak adına bütün yetkileri tek elde toplarsanız ne olacak? Özgürlüğü kim koruyacak? İktidarın iktidarla sınırlandırılması gerekir.”
Marx yine cevap verdi.
“Ben size sadece devletin nasıl yönetildiğini değil, kimin çıkarlarına hizmet ettiğini soruyorum. Bir parlamentonuz, mahkemeleriniz, seçimleriniz olabilir. Ama ekonomik güç küçük bir sınıfın elindeyse, siyasal kararların o güçten bağımsız olduğunu nasıl iddia edebilirsiniz?”
Nietzsche kahkahayı bastı.
“Ne muhteşem! Herkes insanlığı kurtarmaya çalışıyor. Biri halkı kurtaracak, diğeri işçiyi, öteki devleti. Fakat hiç kimse insanın neden yönetilmeye bu kadar hevesli olduğunu sormuyor.”
Sokrates Nietzsche’ye döndü.
“Sen ne öneriyorsun?”
Nietzsche cevap verdi.
“Önce insanın kendisini sorgulamasını. İnsanlar çoğu zaman kendilerine sunulan değerleri sorgulamadan benimser. Çoğunluğun doğru dediği şeyin gerçekten doğru olduğuna neden inanıyorsunuz?”
Kant sessizliğini bozdu.
“Çünkü insan kendi aklını kullanma cesaretini göstermediğinde başkalarının rehberliğine muhtaç kalır. Aydınlanma, insanın kendi suçu ile düşmüş olduğu ergin olmayış durumundan kurtulmasıdır.”
Sokrates gülümsedi.
“Demek ki cumhuriyetin asıl meselesi yurttaşın düşünme özgürlüğü.”
Kant ekledi.
“Sadece düşünmesi değil, düşüncelerini kamusal alanda ifade edebilmesi de gerekir.”
Montesquieu masaya vurdu.
“İşte burada hukuk devreye girer. Bir ülkede yargıçlar iktidardan korkuyorsa, gazeteciler yazdıkları nedeniyle cezalandırılma endişesi taşıyorsa, yurttaşlar yöneticilerini eleştiremiyorsa, o ülkenin yönetim biçiminin adının cumhuriyet olması neyi değiştirir?”
Platon başını salladı.
“Fakat sınırsız özgürlük de kendi karşıtını doğurabilir. Demokrasi, özgürlüğün ölçüsünü kaybettiğinde tiranlığa kapı aralayabilir.”
Aristoteles cevap verdi.
“Bu yüzden yasalar kişilerin üzerinde olmalıdır. İyi bir yönetim, yöneticilerin keyfine bırakılamaz.”
Sokrates masadaki kağıdı yeniden çevirdi.
“Şimdi size başka bir soru soracağım. Bir halk seçimle işbaşına getirdiği yöneticiyi eleştiremiyorsa, o halk egemen midir?”
Rousseau hiç düşünmeden cevap verdi:
“Hayır! Egemenlik bir kez devredilip unutulacak bir hak değildir.”
Marx ekledi.
“Üstelik halk yalnızca seçim günü hatırlanıyorsa, geri kalan günlerde ekonomik ve siyasal güç karşısında çaresiz bırakılıyorsa, orada ciddi bir çelişki vardır.”
Nietzsche alayla gülümsedi.
“Belki de insanlar yönetilmekten hoşlanıyorlardır. Bir kurtarıcı aramak, kendi sorumluluğunu üstlenmekten daha kolaydır.”
Marx son sözü söyledi.
“Bir cumhuriyetin başarısı için öncelikse emekçilerin yaşamına, toplumsal eşitsizliklere, üretim ilişkilerine ve siyasal katılımına da bakmalısınız.”
Tam o sırada Sokrates masadaki kağıda son kez baktı.
“Öyleyse cumhuriyet, yalnızca bir yönetim biçimi değil, her gün yeniden savunulması gereken bir erdemdir.”
Salona sessizlik çöktü.
Duvardaki takvim 29 Ekim’i gösteriyordu.
Sekiz filozofun üzerinde uzlaştığı tek gerçek Can Yücel’in şiiriydi.
“Gölköy adında bir yer varmış Gelibolu’da
Televizyonda gösterdiler geçen gün.
Gelenek edinmiş köy halkı,
‘Ben kendimi bildim bileli bu böyledir’
Diyor muhtar:
29 Ekim’de toptan sünnet ederlermiş çocuklarını…
Derken ekranda entarili bir çocuk belirdi
Kirvesi tutmuş kolundan
Yatırdılar bir kamp yatağına,
Ardından sünnetçi olacak zat boy gösterdi
Elinde bıçağıyla,
Çocuk kaldırdı başını, bağırdı:
‘Yaşasın Cumhuriyet’ diye
Bunun üzerine de ekran karardı
Korkarım bu, sade gölköylülerin değil, umumumuzun
Sade küçüklerin değil, büyüklerimizin de
Düştüğü bir tarihsel yanılgı
Çünkü sünnet değil, farzdır Cumhuriyet
sünnet değil farzdır farzdır cumhuriyet”

Not: Bu yazı, filozofların düşüncelerinden hareketle oluşturulmuş bir kurgudur. Diyaloglar gerçek alıntı değildir.

Bu yazıyı paylaş !

Shares
Bir Yorum Yazın


Ziyaretçi Yorumları - 0 Yorum

Henüz yorum yapılmamış.